Yavrukuş Anaokulu

AİLE MODELLERİ VE ÇOCUK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ:
Okul öncesi dönem (ilk çocukluk dönemi) çocuğumuzun kişiliğinin temellerinin atıldığı en önemli gelişim dönemidir. Bu dönemde çocuğumuzun gelişim becerilerinde olduğu kadar davranış becerinde de olumlu gelişmeyi izlemek isteriz. Çocuk doğumdan itibaren en yakın çevresini izleyerek model alır ve benzer davranışlar geliştirir. Bir diğer deyişle, çocuğun davranışları çok büyük ölçüde ailenin tutum ve davranış şekilleri ile belirlenmektedir.  Ailelerin çocuklarına karşı geliştirdikleri tutum ve davranışları, yani çocuk ile etkileşim şekli aile modellerini belirlemektedir.
Ailenin çocuğa yaklaşım şekline göre belirlenmiş aile modellerini şu başlıklar altında inceleyebiliriz;
1. Otoriter Aile
2. İlgisiz ve Kayıtsız Aile
3. Aşırı Koruyucu Aile
4. Tutarsız Aile
5. Aşırı Hoşgörülü Aile
6. Mükemmeliyetçi Aile
7. Demokratik Aile
Bu aile modelleri ne tür yaklaşımlar içermektedir ve çocuk üzerindeki etkileri nelerdir?
1.Otoriter Aile:  Sevgi ifadeleri yerine disiplin uygulamalarının yoğun ve baskın olduğu aile ortamıdır. Kurallar katıdır ve tamamen anne-baba tarafından belirlenir. Anne-baba çocuğun çabalarını görmez, onu dinlemez. Çocuğu suçlayıcı ve yargılayıcı bir tutum sergiler. Çocuk çoğunlukla eleştirilir.
Çocuk Üzerindeki Etkileri:  Bu aile ortamında yetişen çocuk genellikle içine kapanık ve güvensizdir. Çevresine uyumlu davranış geliştirmede ve arkadaşlık kurmada zorlanır. Olumsuz davranışlar ve olumsuz duygular çocuğun hayatında hakimdir.

2.İlgisiz ve Kayıtsız Aile: Ailede sevgi bağı oldukça zayıftır ve herhangi bir disiplin anlayışı uygulanmaz. Aile fazla rahat bir tutum sergiler ve çocuğun sorumluluklarını almaktan uzak durur. Çocuk ailede sevgi ihtiyacını karşılayamaz ve dışarı da bu ihtiyacını karşılamaya çalışır.
Çocuk Üzerindeki Etkileri: Çocuğun sevgiden yoksun ve önemsenmediğini hissederek büyümesi sosyalleşme becerisini olumsuz etkiler. Aile çocuğa model olamadığı için çocuk dışarıda kendisine model olacak kişiler arar ve seçer. Zararlı alışkanlıklar edinmeye ve sağlıksız ilişkiler kurmaya eğilimli olur.

 

3.Aşırı Koruyucu Aile: Aile çocuğa aşırı özen gösterir ve çocukla ilgili her şeyi kontrol eder. Çocuğun yapması gereken davranış ve sorumlukları da üstlenir. Çocuğun edinmiş olduğu becerileri de (yemek yedirme, kıyafetlerini ve ayakkabılarını giydirme gibi) anne-baba yaptırır.
Çocuk Üzerindeki Etkileri: Bu aile ortamında yetişen çocuk fazla duygusal ve hassastır. Özgüven geliştiremez. Sorumluluk almaktan uzak durur. İçe dönük ya da saldırgan özellikler gösterir. Çocukta tırnak yeme, alt ıslatma, okul fobisi gibi davranış problemleri sıklıkla görülür.

4.Tutarsız Aile: Anne ve babanın çocuğa karşı ortak bir tutum sergilemediği aile modelidir. Çocuğa sürekli olarak farklı yaklaşımlar yansıtırlar. Örneğin, çocuğun bir davranışına baba izin verirken annenin izin vermediği vb. durumlar sıklıkla yaşanır. Tutarsızlık şu şekillerde de yaşanabilmektedir:
1.Ebeveynler arası tutarsızlık: Bir ebeveyn otoriter ve disiplinli bir tutumdayken, diğer ebeveynin aşırı hoşgörülü ve kuralsız olmasıyla oluşan tutarsızlık.
2.Ebeveynin kendi içindeki tutarsızlığı: Önce evet denilerek desteklenmiş, izin verilmiş davranışa aynı ebeveynin aynı davranışa daha sonra hayır diyerek izin vermemesiyle oluşan tutarsızlık
3. Anne-babanın birbiriyle ve kendi içlerinde tutarlı olup, diğer aile büyükleriyle (anneanne-babaanne gibi) olan tutarsızlığı: Anne ve babalar kontrollü ve tutarlı yaklaşım sergileyip, anneanne-babaanne veya dedelerin aşırı hoşgörülü yaklaşımlarıyla tutarsızlık yaşanması.
Çocuk Üzerindeki Etkileri: Çocuk davranış geliştirirken ne yapması gerektiği konusunda bocalar, karar verme mekanizması gelişmekte zorlanır. Çocuk ebeveynlerden birisine daha çok yaklaşır, diğerinden uzaklaşır. Anne-babayı kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirir. Çocuk hırçın ve öfkeli olabileceği gibi pasif ve içekapanık özellikler de gösterebilir.

5.Aşırı Hoşgörülü Aile: Ailenin aşırı hoşgörülü ve çocuğun olumlu-olumsuz tüm davranışlarını olağan karşıladığı aile modelidir. Aile çocuğa kural ve sınırlar koymadan, çocuğun tüm isteklerini karşılamaya yönelik davranış gösterir. Çocuk şımartılarak büyütülür.
Çocuk Üzerindeki Etkileri: Çocuk kuralsızlığa alışır ve kuralla karşılaştığı okul ortamına uyum sağlamada zorlanır. Sosyalleşmede zorluk yaşar. İstediğinin olmadığı ortamlarda hırçınlaşır, hayalkırıklığı yaşar. Doyumsuz yetişen çocuk ileride olumsuz alışkanlıklar edinmeye eğilimlidir.

6.Mükemmeliyetçi Aile: Aile çocuktan her konuda en iyisini bekler. Beklentisi hep yüksek olan aile çocuğa en iyi olmak gerekliliğini öğretir. Ailenin en iyisini beklerken geliştirmiş olduğu haklı gerekçeleri vardır. “Aslında daha iyisini yapabilir ama yapmıyor” gibi savunmalar geliştirir. Çocuğu olduğu gibi kabul etmez.

Çocuk Üzerindeki Etkileri: Mükemmeliyetçi tutumla yetişen çocuk düşüncelerinde çok katıdır, esnemeler onu zorlar. Çocuk aşırı kaygı, stres, hayalkırıklığı, tedirginlik gibi olumsuz duygular yaşar. Başarısızlık ya da en iyisi olamamak çocuk için bir yıkım olabilir, aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirebilir. Yapamayacağını düşündüğü şeyleri denemekten uzak durur.

7.Demokratik Aile: Demokratik anne-baba en ideal aile modelidir. Aile sevgi ifadeleri kullanarak sevgiye dayalı bir bağ geliştirir. Bununla beraber mutlaka çocukla beraber belirlenmiş kurallar ve sınırlar vardır. Ailede herkes kendini rahatça ifade edebilir. Çocuk dinlenir, söz hakkı tanınır. Çocuğun olumlu davranışları aile tarafından ilgi görür. Davranışa geçmeden önce ebeveynler çocuğa bilgi verir, onu hazırlar ve onunla planlama yapar. Çocuğun hatalarına ebeveynler mantıklı açıklamalar getirir ve çocuk hatasının sonucuyla yüzleştirilir. Bu modelde ailenin tutarlı ve sürekli olan yaklaşımları söz konusudur.
Çocuk Üzerindeki Etkileri: Bu demokratik aile ortamında yetişen çocuk sevgi ve güven ihtiyacını karşılar. Özgüven geliştirir. Sosyal çevresine uyum sağlayabilen, kendi ile barışık bir ruh haliyle yetişir. Kendine ve çevresine saygılı, hoşgörülü, sorumluluk alabilen bir birey olarak gelişir. İleriki yaşantısında kendini rahatça ifade edebilen, kendi özelliklerini ve becerilerini tanıyan, bunlarla hayatına yön vermekte zorlanmayan bir birey olabilir.